خرداد ۰۵۱۳۹۲
 

دائره‌المعارف‌ها یا به فارسی‌تر آن دانشنامه‌ها،‌ با وجود رشد چشمگیر تکنولوژی و در دسترس بودن رسانه‌های مجازی و برخط، هنوز هم یکی از اصلی‌ترین منابع مورد مراجعه هر پژوهشگر است. از این رو، دانشنامه‌نگاری را نباید با کتابسازی اشتباه گرفت، چرا که ملزوماتی نظیر مدخل‌گزینی و مؤلف‌یابی دارد و همین امر کار را بسیار دشوار می‌کند. شاید به همین دلیل است که دانشنامه‌های تخصصی کلا مانند دانشنامه جهان اسلام ودائره‌المعارف بزرگ اسلامی باگذشت حدود۳ دهه از آغاز تدوین هنوز در نیمه راه هستند.
دانشنامه امام رضا(ع) نیز پروژه‌ای است که به همت بنیاد فرهنگی هنری امام رضا(ع) قرار است طی سه سال به ثمر برسد و در ۱۰ جلد (مجموعاً ۷۵۰۰ صفحه رحلی) منتشر شود. این دانشنامه فعالیت‌های زیربنایی را از دو سال پیش زیر نظر حجت‌الاسلام دکتر یعقوبعلی برجی آغاز کرده و در آستانه انتشار جلد نخست خود قرار دارد.

*آقای دکتر به عنوان نخستین سؤال بفرمایید که دانشنامه امام رضا(ع) چند مدخل را شامل می‌شود؟
ـ دانشنامه امام رضا(ع) در مجموع ۲۵۰۰ مدخل دارد که در سه بخش «اعلام و شخصیت‌ها»، «آثار و کتاب‌ها» و «مفاهیم» (شامل ۴ بخش مباحث کلامی، اخلاق، فقه و حقوق و طبیعیات) مرتب شده است. تاکنون که دو سال از فعالیت‌های علمی دانشنامه می‌گذرد،‌ موفق به تألیف ۲۵۰ مدخل شده‌ایم و به فضل خدا تا آغاز دهه کرامت و قبل از میلاد امام علی‌بن موسی الرضا(ع) شاهد انتشار نخستین جلد از دانشنامه خواهیم بود که مدخل‌هایی از هر سه بخش را شامل می‌شود،‌ البته سهم بخش مفاهیم کمی بیش از دو تای دیگر است.
*به نظرتان روند کار کمی کند نیست؟ اگر قرار باشد هر جلد دانشنامه دو سال زمان ببرد، احتمالا ۲۵۰۰ مدخل آن نیاز به ۱۰-۱۲ سال فعالیت دارد…
ـ دانشنامه‌نویسی نیاز به فراهم آوردن زیرساخت‌های فنی و پژوهشی دارد. ما در این دو سال در حال فراهم آوردن زیرساخت‌ها، ‌طراحی و تدوین شیوه‌نامه، تهیه بانک منابع و نسخ بودیم. برای اطلاعتان عرض کنم که اکنون بیش از ۲۰ هزار جلد نسخه خطی جمع‌آوری کرده‌ایم،‌ همچنین کتابخانه‌ای تخصصی درباره امام رضا(ع) با ۲۰۰۰ عنوان کتاب داریم و حدود ۶۰۰۰ منبع و سند نیز روی سایت دانشنامه قرار داده‌ایم تا مورد استفاده مقاله‌نویسان قرار گیرد. ضمن اینکه بانک اطلاعاتی از هزار نویسنده جمع‌آوری کردیم که این بانک در حال تکمیل است.
باید به این نکته توجه کنید که مرحله مدخل‌یابی،‌فیش‌برداری و مدخل‌گزینی که مهم‌ترین مرحله است،‌ انجام شده و به قول معروف کار روی غلتک افتاده است.

*پس با این حساب فکر می‌کنید چه زمانی شاهد اتمام نگارش دانشنامه باشیم؟
ـ‌ بناست هر ۲۵۰ مدخل در ۷۵۰ صفحه‌ دو ستونه با قطع رحلی چاپ شود، یعنی در مجموع دانشنامه امام رضا(ع)‌ در ۱۰ جلد چاپ می‌شود. پیش‌بینی ما این است که ان‌شاءالله در کم‌تر از ۳ سال شاهد انتشار هر ۱۰ مجلد دانشنامه باشیم، همچنین امیدواریم تا پایان امسال دو مجلد از این دانشنامه را بیرون بدهیم.
*روال تدوین دانشنامه امام رضا(ع) به چه صورت است؟
ـ‌ تدوین دانشنامه مطابق شیوه‌نامه دایره‌المعارف‌هاست و ضوابطی که مقاله‌نویس‌ها باید رعایت کنند، در آن قید شده است. در واقع ۱۸ قاعده برای تدوین در نظر گرفته‌ایم که «مستند بودن، استفاده از منابع دست اول، رعایت امانتداری در نقل قول‌ها، جامعیت علمی و پرهیز از حاشیه‌روی و پیچیده‌نویسی» از جمله آن‌هاست. هر مدخل باید دارای چینش و نظم منطقی در مقاله باشد و ضوابطی نظیر کوتاه‌نگاری، ‌ساده‌نویسی و رعایت اصول علمی نیز در آن رعایت شود تا دانشنامه، هم مقبول محققان باشد و هم عموم اهل دانش از آن بهره ببرند. دانشنامه نباید دارای تعابیر شاعرانه و ادبیانه باشد، به همین منظور بر روان‌نویسی تأکید داریم و از نقل‌قول‌های مستقیم، ‌پرهیز می‌کنیم.

* نحوه کنترل و استانداردسازی مقالات چگونه است، زیر نظر شورای علمی این کار انجام می‌شود؟
ـ‌ مقالات در ۱۰ مرحله کنترل و اصلاح می‌شوند. در گام نخست، مدخل به نویسنده تخصیص پیدا می‌کند. پس از نگارش، مقاله به مسئول بخش تحویل می‌شود. مسئولان هر بخش مقاله را به داوران مربوطه تحویل می‌دهند و پس از پذیرفته‌شدن، مقاله به ستاد علمی دانشنامه ارسال می‌شود. مقاله در این مرحله کنترل می‌شود و اگر دارای شأنیت بود، به داوری مجدد یا شورای علمی سپرده می‌شود. به عنوان مثال به شما بگویم از ۲۵۰ مقاله‌ای که تا الان نوشته شده است، بیش از ۳۰ مقاله را در این بخش رد کردیم.
در مرحله بعدی، مقاله برای اصلاح مجدد به نویسنده عودت می‌شود، سپس کنترل و ویراستاری شده و توسط گروه نظارت به سرپرستی دکتر احمد پاکت‌چی کنترل می‌شود. پس از طی یکی ـ دو مرحله دیگر،‌مقاله به ویرایش نهایی می‌رسد. کنترل نهایی توسط بنده به عنوان «مدیر علمی» انجام می‌گیرد که یک مرحله قبل از صفحه‌آرایی و یک نرحله پس از آن است.
*اگر کسی مایل به همکاری با شما باشد، چه باید کند؟
ـ‌ سایتی به نشانی http://imamrezapedia.ir برای دانشنامه راه‌اندازی شده و نحوه همکاری آن بیان شده است. مؤلفان، پژوهشگران و علاقه‌مندان ابتدا باید در این سایت ثبت‌نام کنند و رزومه علمی خود را برای ما بفرستند. سپس یک مدخل به آن‌ها معرفی می‌شود و مقاله آن را می‌نویسند، اگر در شورای علمی و داوری پذیرفته شد، می‌توانند رسماً وارد همکاری شوند.

* دانشنامه‌ها معمولاً با رویکرد تخصصی نوشته می‌شوند، آیا قصد دارید در پایان کار گزیده‌ای از آن را با رویکرد عمومی استخراج کنید؟
ـ‌ فعلاً مخاطبان دانشنامه امام رضا(ع)،‌ فرهیختگان، پژوهشگران و متخصصان هستند، چون دانشنامه همانطور که از نامش پیداست، کتاب مرجع است اما از مخاطبان عمومی هم غافل نیستیم و برنامه‌ریزی کرده‌ایم گزیده‌ای از دانشنامه را با رویکردی عمومی‌تر نظیر دانشجویان منتشر کنیم. البته این را هم اضافه کنم که در کنار گزیده عمومی، گزیده‌های تخصصی با رویکردهای کلامی، فقهی و اخلاق استخراج و به صورت مجزا منتشر خواهد شد.

* نسخه رایانه‌ای یا آنلاین چطور، آیا دانشنامه به نرم‌افزار هم تبدیل می‌شود؟
ـ‌ طبیعی است که قرار گرفتن متن دانشنامه در فضای مجازی یا ارائه آن در الواح فشرده نیاز به تصویب هیئت امنا دارد، در صورت موافقت آن‌ها، مشکلی از سوی ما وجود ندارد.

* به عنوان آخرین سؤال بفرمایید آیا دانشنامه به زبان‌های دیگر نیز ترجمه می‌شود؟
ـ‌ قطعاً به نحوی برنامه‌ریزی کرده‌ایم که این کار بزرگ به فارسی‌زبانان محدود نشود و این اثر را به زبان‌های عربی و انگلیسی هم ارائه کنیم،‌ امیدواریم در این دهه شاهدرونمایی «موسوعه»و «Encyclopedia» امام رضا(ع) باشیم.

  ۱ ديدگاه به “مصاحبه با دکتر برجی درباره روند تدوین دانشنامه امام رضا (ع)”

  1. با سلام وارادت به پیشگاه آقا علی بن موسی الرضا (علیه السلام) وآرزوی سلامت وسعادت برای تمامی دست اندر کاران نشر تشیع در جهان اسلام و با امید به اینکه زحمات دوازده ساله “راویان میراث کهن” که با دستی خالی ولی دلی پر امید در قالب “گروه پژوهشی جاده ولایت ” قدم در بیابانهای از “مدینه تا مرو” به طول ۳۴۵۰ کیلومتر گذاشتند تا اثری را تحت نام “جاده ولایت” مسیر هجرت امام محربانیها وشناساندن توقفگاههای کاروان سیاسی- مذهبی تحت عنوان “قدمگاه یا منزلگاه ” به عاشقان ولایت معرفی نمایند فراموش نگردد ودر دانشنامه جایگاهی برای این عزیزان که در سراسر ایران اسلامی حضوردارند دیده شود.
    گر میسر نشود بوسه زنم پایش را هرکجا پای نهد بوسه زنم جایش را
    راویان میراث کهن
    گروه پژوهشی جاده ولایت
    علی اصغر سالاری

 ديدگاه خود را بيان كنيد.

(الزامي)

(الزامي)